افسانه آه
● درباره جایگاه داریوش مهرجویی در تاریخ سینمای ایران چه چیزی میشود گفت و نوشت كه قبلاً گفته و نوشته نشده باشد؟
این كه مهرجویی از قلههای سینمای متفاوت ایران است؛ سینمایی پیشرو كه قرار بود تفاوتهایی اساسی با فیلم فارسی داشته باشد، یكی از ستونهایش مهرجویی بود. «گاو» مهرجویی با همزادش «قیصر» كیمیایی موج نوی سینمای ایران را شكل دادند.
سینمای متفكرانه ایران تا قبل از مهرجویی هم با آثاری چون «جنوب شهر» و «خشت و آینه» وجود داشت اما این مهرجویی بود كه با «گاو» و بعدها «پستچی» و «دایره مینا» توانست این مسیر را تداوم ببخشد.
تداومی كه هیچ كدام از اسلاف او چون گلستان و غفاری، نه این كه نخواستند، كه نتوانستند داشته باشند. مهرجویی البته این شانس تاریخی را هم داشت كه «گاو»اش همزمان با «قیصر» بر پرده آمد.
خیلیها معتقدند اگر «قیصر» در همان سال اكران نمیشد و شهر را به هم نمیریخت، اصلا موج نویی در سینمای ایران شكل نمیگرفت. اقبال عمومی به آثار كیمیایی جوان در آن سالها موجب شد تا جوانانی كه حرف متفاوتی در سینما میزدند جدی گرفته شوند.
به یاد داشته باشید كه مهرجویی فیلم مهم دهه پنجاهاش یعنی «پستچی» را با سرمایه مهدی میثاقیه ساخت. میثاقیه به عنوان یكی از تهیهكنندگان مهم سینمای فارسی، بعد از شكلگیری موج نو متمایل به همكاری با كارگردانان منسوب به این موج شد؛ كارگردانانی مثل كیمیایی، تقوایی و مهرجویی.
مهرجویی در دهه پنجاه به عنوان فیلمسازی متفكر و پیشرو، آثاری خلق كرد كه هم منتقد میپسندید و هم تماشاگر اقبال نسبی به آنها نشان میداد.
سالها قبل از ظهور كیارستمی، ما برای اولین بار با فیلمهای مهرجویی به جشنوارههای معتبر جهانی راه پیدا كردیم.
● در میان فیلمسازان خوشفكر جریان موج نو كه فعالیتشان در سالهای پس از انقلاب نیز ادامه یافت، مهرجویی موفقتر از همه آنها نشان داده است. بیضایی و تقوایی هر چند سال یك بار امكان فیلمسازی یافتند، علی حاتمی زود از میان ما رفت.
كیمیایی هم كه در دهه پنجاه موفقترین كارگردان سینمای ایران بود، هر چند به صورت مداوم فیلم ساخت ولی به دلایلی كه در حوصله این یادداشت نیست، نتوانست توفیق گذشته را تكرار كند.
تنها فیلمسازی كه مانند مهرجویی پس از انقلاب رشد كرد، عباس كیارستمی بود. با این توضیح كه كیارستمی در سالهای قبل از انقلاب، فقط یك فیلم بلند سینمایی در كارنامه داشت و اساساً با سینمای نوین ایران بود كه به چهرهای جهانی بدل شد.
سینما باید سنگی باشد که سکوت را بشکند ...